Synteza sztuki Wschodu i Zachodu
Treść
Grodzieńszczyzna słynie z unikatowych murowanych cerkwi obronnych, które przez pewien czas były kościołami katolickimi. Niezwykła jest architektura dwóch z nich: cerkwie w Małomożejkowie i Synkowiczach są syntezą tradycji miejscowego budownictwa i wpływów kultury zachodnioeuropejskiej. Obie przypominają bardziej ozdobne zameczki niż świątynie.
Cerkiew we wsi Małomożejkowo, w dawnym powiecie lidzkim, wzniesiona z cegły na początku XVI w., jest jednym z najcenniejszych zabytków gotyku na obecnej Białorusi. Pierwotnie prawosławna, później unicka, została zamknięta po 1839 r., zaś po 1863 r. ponownie zamieniono ją na świątynię prawosławną. W latach międzywojennych budowla została przekazana Kościołowi katolickiemu. Po II wojnie światowej świątynię zamknięto, w 1991 r. na krótko zwrócono katolikom i w tym samym roku odebrano im i przekazano prawosławnym.
Jest to budowla trójnawowa, z czterema narożnymi cylindrycznymi wieżami. Ściany zewnętrzne ozdobione są płytkimi otynkowanymi niszami, zakończonymi podwójnymi łukami, a nawy nakryte gotyckimi sklepieniami kryształowymi. Wewnątrz kościoła znajduje się tablica z drugiej połowy XVIII w. z łacińską inskrypcją ku czci fundatorów cerkwi - rodziny Kostrowickich z pobliskiego Kościeniewa. Na dziedzińcu znajduje się nagrobek przedwojennego proboszcza (z czasów, gdy cerkiew była kościołem) ks. Józefa Michniewicza.
Druga z cerkwi znajduje się we wsi Synkowicze, w dawnym powiecie słonimskim. Cerkiew ta wzniesiona została w pierwszej połowie XVI w. i przebudowana w latach 1880-1881. Najpierw była świątynią prawosławną, później unicką, a po likwidacji unii w carskiej Rosji w 1839 r. ponownie stała się prawosławna. W okresie międzywojennym działała tu parafia obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (neounicka), prowadzona przez jezuitów.
Cerkiew ma plan lekko pochylonego czworoboku, z trzema apsydami od wschodu, krytego wysokim dachem dwuspadowym. Grubość ścian wynosi miejscami 2 metry. W narożach cerkwi widoczne są cztery wieżyczki z otworami strzelniczymi. Wokół zaś, w górnej części ścian, ciągnie się pas machikułów. Ozdobą tej unikatowej cerkwi jest wysoki trójkątny szczyt fasady, z kilkoma pasami wnęk różnej wielkości. Trzynawowe halowe wnętrze nakrywają sklepienia krzyżowe z żebrowaniem, wsparte na czterech ośmiobocznych filarach. Obok cerkwi stoi dzwonnica wzniesiona z kamienia polnego.
Na cmentarzu przycerkiewnym w Synkowiczach znajduje się nagrobek Kazimierza Godlewskiego (zm. 1930 r.), krewnego ostatniego właściciela miejscowego majątku. Józef Godlewski, senator i prezes Związku Ziemian powiatu słonimskiego, w swoich wspomnieniach zatytułowanych "Na przełomie epok" (opublikowanych po II wojnie światowej i wznowionych na początku lat 90. XX w.) barwnie opisał życie w Synkowiczach i okolicznościowych dworach Nowogródczyzny.
Zbigniew Hauser
"Nasz Dziennik" 2004-11-24
Autor: kl