Pro patria morituri

Treść

Województwo lubelskie to nie tylko rejon ostatnich walk wojny polskiej z 1939 r., czynu zbrojnego w czasie hitlerowskiej okupacji czy najdłużej utrzymującej się partyzantki antykomunistycznej. Przez ten region przetoczyła się również I wojna światowa, niszcząc od sierpnia 1914 r. do sierpnia 1915 r. wiele miasteczek, wsi, folwarków, świątyń, mostów i innych obiektów, pozostawiając po sobie pola i lasy pocięte dziesiątkami kilometrów umocnień wojennych, okopów i zasieków, a przede wszystkim - mogiły poległych żołnierzy walczących w armiach Rosji, Niemiec i Austro-Węgier. Było ich tak wiele, że jak stwierdza w książce pt. "Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim" historyk Marcin Dąbrowski, "nieomal nie było na Lubelszczyźnie miejscowości, w pobliżu której nie znajdowałaby się jakaś żołnierska mogiła". Obyczaj nakazywał walczącym stronom stosować zasadę, że poległy żołnierz przestawał być wrogiem, a jego grób należy traktować z szacunkiem. Stąd na wielu grobach żołnierzy, niezależnie od tego, w jakiej armii służyli, ustawiano napisy: "Pro patria morituri" (polegli za ojczyznę).
Od 1916 r. zaczęto ekshumować porozrzucane po lubelskich polach ciała poległych i grupować je na cmentarzach wojennych. Jak oblicza M. Dąbrowski, tylko na terenie dawnego województwa lubelskiego spoczywa w nich ponad 40 tys. żołnierzy. Cmentarze te to jedyny w lokalnym krajobrazie "ślad dramatu tysięcy mężczyzn - ojców, synów, braci - których wojskowe rozkazy oderwały od rodzin i bliskich z odległych czasem zakątków Europy i Azji, aby tu, na obcej dla siebie ziemi znaleźli ostatnie miejsce spoczynku".
Nie dla wszystkich poległych ziemia ta była obca. Warto pamiętać, że w czasie I wojny światowej pod obcą komendą, w zaborczych armiach walczyli i ginęli nasi rodacy. Oni również spoczywają na lubelskich cmentarzach wojennych.
Niedawno nakładem Towarzystwa Naukowego KUL ukazało się pierwsze opracowanie dotyczące wojskowych nekropolii na Lubelszczyźnie z okresu I wojny światowej. Oprócz szkicu historycznego dotyczącego działań wojennych, a także okoliczności powstawania i losów cmentarzy wojennych książka zawiera katalog 199 cmentarzy, kwater i mogił wojennych zlokalizowanych na terenie dawnego województwa lubelskiego. To ważna publikacja, zważywszy - na co wskazał autor pracy - że wiele tych obiektów niszczeje. "Zacierają się i odchodzą w niepamięć wraz z ostatnimi ludźmi, którzy potrafią jeszcze wskazać miejsce ich usytuowania i przypomnieć dawny wygląd" - pisze we wstępie do książki M. Dąbrowski.
Adam Kruczek

Marcin Dąbrowski, Cmentarze wojenne z lat I wojny światowej w dawnym województwie lubelskim, Lublin, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2005.

"Nasz Dziennik" 2005-11-03

Autor: ab