Niezależny i niepokorny

Treść

Melchior Wańkowicz urodził się 10 stycznia 1892 r. w Kałużycach na Mińszczyźnie. Osierocony przez rodziców w wieku trzech lat został powierzony na wychowanie babce. Dzisiaj mija 30. rocznica śmierci znanego publicysty i prozaika, którego twórczość tłumaczona była na wiele języków, nie tylko europejskich.
Kształcił się w krakowskiej Szkole Nauk Politycznych i na Wydziale Prawa UJ, naukę jednak zakończył w Warszawie w 1922 r. Działał w organizacjach akademickich, a jako publicysta debiutował na łamach konspiracyjnego pisma "Wici", które redagował przez 2 lata. Pracował jako sekretarz "Kuriera Porannego" oraz jako naczelnik Wydziału Prasowego i Widowiskowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Jego podróże do Meksyku oraz ZSRS owocowały licznymi reportażami. Po wybuchu wojny udało mu się przedostać za granicę, przebywał w Rumunii, na Bliskim Wschodzie, we Włoszech, Francji, Niemczech oraz Anglii. W latach 1943-1945 był korespondentem wojennym. Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych, skąd na stałe powrócił w 1958 roku. Władze PRL osądziły go za przekazywanie "fałszywych" informacji o stanie polskiej kultury na trzy lata więzienia - wyroku nie wykonano.
Zachwycał niespotykanym typem opowieści reportażowej, łączącej autentyzm wydarzeń z elementami wspomnieniowymi. W 1936 r. ukazał się głośny reportaż "Na tropach Smętka", próbę podsumowania polskich osiągnięć gospodarczych w 20-leciu zawiera publikacja "C.O.P. - ognisko siły". Najgłośniejsze dzieła o wrześniu 1939 roku: "Hubalczycy" i "Westerlpatte", napisał poza Ojczyzną. Funkcja korespondenta zaowocowała powstaniem monografii "Bitwa o Monte Cassino", która była wyrazem hołdu dla polskich żołnierzy, podkreślając męki Polaków na Wschodzie. Książka była prześladowana przez cenzurę. Cykl powieściowy "Panorama losu polskiego" dotyczy podróży po ośrodkach polskiej emigracji w Kanadzie. Po powrocie do Polski Wańkowicz nie przestawał pisać, jest również autorem publikacji o dziejach Pomorza "Walczący Gryf" (1964) oraz głośnych broszur polemicznych, np. "Kundlizm" (1949) i "Klub trzeciego życia" (1949).
Oto wybrane z dorobku autora pozycje: "Czerwień i amarant", "Droga do Urzędowa", "Polacy i Ameryka","Reportaże zagraniczne", "Wojna i pióro", "Zupa na gwoździu". Wątki rodzinne zawarł Wańkowicz m.in. w "Zielu na kraterze", opisując losy najbliższych w okupowanej Warszawie i podczas powstania, w którym zginęła jedna z córek pisarza.
AAK

"Nasz Dziennik" 10-09-2004

Autor: Ku8a