Mały Ekspres "Pogórzanin"

Treść

Dużą atrakcją turystyczną, zwłaszcza dla miłośników transportu szynowego, jest na Pogórzu Przemysko-Dynowskim kolejka wąskotorowa Przeworsk - Dynów. Największe zainteresowanie budzi najdłuższy w Polsce na kolei wąskotorowej tunel w miejscowości Szklary. Dnia 3 maja po półrocznej przerwie Mały Ekspres "Pogórzanin" wyruszył na trasę. Kolejka ma kursować do końca września.

Jeszcze w ubiegłym roku nie było wiadomo, co stanie się z Małym Ekspresem - groziła mu nawet likwidacja. Najmniejsze zainteresowanie jego losem wykazywał chyba zarząd PKP, który chciał się pozbyć problemu, bo nie potrafił zarobić na kolejce. Na szczęście wykupiło ją Kaliskie Stowarzyszenie Przewoźników Lokalnych i turyści znowu mogą podróżować wąskim torem (o szerokości 750 mm) z Przeworska do Dynowa. Przeworska Kolejka Dojazdowa jest obecnie jedną z trzech tego typu kolejek kursujących w Polsce. Całą trasę wagoniki ciągnięte przez lokomotywę spalinową pokonują w 3 godziny. Tory przebiegają nieraz w znacznych odległościach od osad ludzkich. Z tego powodu regularny ruch pasażerski nie wchodzi w rachubę, natomiast jako atrakcja turystyczna kolejka sprawdza się wspaniale.
Może ona poszczycić się ciekawą historią. Po zbudowaniu przez księcia Lubomirskiego cukrowni "Przeworsk" (niestety, już zlikwidowana) zrodziła się koncepcja budowy linii do zwożenia buraków z okolicznych pól. W 1894 r. właściciele ziemscy z Łopuszki Wielkiej i Bachórza rozpoczęli starania o budowę. Otwarcie pierwszego, liczącego 44 km odcinka nastąpiło w 1900 r. W roku 1904 nastąpiło oddanie do eksploatacji całej liczącej 46 km linii. Pierwszym właścicielem kolejki było Małopolskie Towarzystwo s.a. we Lwowie. Po I wojnie światowej przejęły PKP. Potem kolejka miał jeszcze wielu właścicieli. W 1991 r. nastąpiło zawieszenie planowych pociągów pasażerskich, a także wpisanie kolejki do rejestru zabytków.

Trasa wąskotorówki:
Przeworsk - stacja początkowa. Najstarsza wzmianka o grodzie pochodzi z 1281 r. i jest związana ze zwycięstwem Leszka Czarnego pod Przeworskiem w bitwie z Lwem Halickim, księciem ruskim. W 1387 r., po bitwie pod Stubnem, wszedł na stałe w skład Polski. Prawa miejskie wraz z herbem Tarnowskich wieś otrzymała 5 lipca 1394 roku. Z rąk Tarnowskich miasto przeszło w posiadanie Ostrogskich, a następnie Lubomirskich.
Kańczuga - miasto, prawa miejskie uzyskało w XV wieku. W 1870 roku założono tu znaną za granicą szkołę koronkarstwa. Warto zobaczyć zachowany pałac z parkiem.
Jawornik Polski - w dokumentach z 1472 roku wymieniany jest jako miasto należące do Kmitów. Jest atrakcyjną miejscowością letniskową. Wokoło roztaczają się wzniesienia dochodzące do 380 m n.p.m.
Tunel - jest jedyną tego typu konstrukcją na kolejach wąskotorowych w Polsce. Ma długość 602 metrów. Na kilka minut przed przyjazdem pociągu brama do tunelu jest otwierana, a następnie z powrotem zamykana.
Bachórz - to osada sięgająca swą historią XIV wieku, z zabytkowym kompleksem podworskim.
Dynów - stacja końcowa kolejki. Prawa miejskie otrzymał w 1436 roku. Leżący na węgierskim szlaku handlowym, na skrzyżowaniu dróg do Sanoka, Krakowa, Dukli i Przemyśla, znacznie rozwinął się w XV-XVII wieku, otrzymując prawo składu win węgierskich. Postój daje okazję do spaceru po okolicy, a także zwiedzenia miasteczka.
Piotr Wiśniewski, Rzeszów
Nasz Dziennik 12-05-2003

Autor: DW