Łańcuckie zbiory sztuki cerkiewnej

Treść

Zbiory sztuki cerkiewnej Muzeum Zamku w Łańcucie to ocalone ikony, chorągwie, krzyże procesyjne, tkaniny i szaty liturgiczne, głównie z XVIII wieku, pochodzące z greckokatolickich i prawosławnych cerkwi południowo-wschodniej Polski. Te bogate zbiory reprezentują wyjątkowo ciekawą stylistycznie sztukę, powstałą na pograniczu kultury bizantyjskiej i łacińskiej.
Do najcenniejszych eksponatów zgromadzonych w muzeum należą ikony: "Mandylion z Owczar" z XV wieku, "Św. Mikołaj z Lochyny" z XVI wieku, "Hodigitria z Mołodyczy" oraz fragment wykonanej w warsztacie rybotyckim "Męki Pańskiej z Kotani" z 1737 roku. Na obrazach, malowanych na deskach lipowych i dębowych temperą, powtarzają się tematy: Święta Trójca, której figurą są trzej aniołowie u Abrahama, Chrystus Pantokrator, Deisis, wiele typów wizerunków Matki Bożej z Dzieciątkiem, liczni święci, a w kompozycjach wielofiguralnych: Ofiarowanie, Narodzenie, Ukrzyżowanie i inne sceny biblijne oraz liturgiczno-symboliczne.
Szczególną uwagę zwracają ikonostasy, wysokie, złocone, rzeźbione, zdobione obrazami świętymi przegrody oddzielające sanktuarium od pomieszczenia dla wiernych, opatrzone "diakońskimi wrotami", które, jak informuje przewodniczka muzeum, wywodzą się z balustradowych przegród kamiennych, używanych od czasów starochrześcijańskich. Składają się one z trzech do pięciu rzędów: środkowe piętro w samym centrum zajmuje zwykle Deisis - Chrystus tronujący, dwa górne - rząd wizerunków "praojców", Najświętsza Maryja Panna, Jej przodkowie i prorocy. Poniżej Deisis znajdują się ikony dni świątecznych, a po dwóch stronach wrót: Chrystus, Matka Boża, patron kościoła, różni święci.
- Głównym zadaniem ikony by ło ukazanie świata duchowego, malarzowi więc nie chodziło o podobieństwo do realnego człowieka lub przedmiotu, ale o uchwycenie ich "idei" - podkreśla pani przewodnik. - Malarstwo to miało być czymś więcej niż wyobrażeniem, odtworzeniem ideału nieba, rodzajem okna na Królestwo niebieskie, miało zawierać w sobie pełną łaski obecność świętości.
Alicja Trześniowska
Nasz Dziennik 2-02-2004

Autor: DW