95 lat temu zmarł Bolesław Prus

Treść

W swych artykułach i książkach Prus poruszał sprawy polityczne, społeczne i moralne, przyciągając czytelników trafnymi spostrzeżeniami. Jego publicystyka była wzorem i inspiracją dla współczesnego mu pokolenia. Zapoczątkowała ona nowoczesne, zaangażowane społecznie dziennikarstwo. Pisarz stał się szybko w oczach opinii publicznej wielkim autorytetem.

Bolesław Prus, a właściwie Aleksander Głowacki, urodził się 20 sierpnia 1847 roku w Hrubieszowie na Lubelszczyźnie. Jego ojcem był Antoni Głowacki herbu Prus, matką Apolonia z Trembińskich. Oboje rodzice wywodzili się ze szlachty, ale podupadłej i pozbawionej majątków. Rodzice wcześnie osierocili małego Aleksandra. Opiekę nad nim sprawowała ciotka, Domicella z Trembińskich Olszewska, do której był bardzo przywiązany. Przyszły pisarz nauki pobierał początkowo w Powiatowej Szkole Realnej w Lublinie, a po jej ukończeniu w Siedlcach i Kielcach. Jako nastolatek wziął udział w Powstaniu Styczniowym, w którym został ranny. Kontuzja głowy, której doświadczył, była zapewne przyczyną nękającego go przez resztę życia lęku przestrzeni. Po upadku powstania trafił do lubelskiego więzienia. Po wyjściu z niego ukończył liceum w Lublinie i rozpoczął studia w Szkole Głównej w Warszawie na Wydziale Matematyczno-Fizycznym, których nie ukończył. Ze szkoły wyniósł jednak szacunek dla wiedzy i zainteresowanie naukami ścisłymi oraz mocną potrzebę samokształcenia. W tamtym czasie zarabiał na życie jako guwerner w majątkach ziemskich i korepetytor, przez pewien czas pracował też jako robotnik w fabryce Lilpopa w Warszawie.

Debiut prasowy
W 1864 r. rozpoczął pracę publicystyczną, potem pisarską. Swoje teksty podpisywał pseudonimem Bolesław Prus. Pisywał felietony, korespondencje, recenzje, humoreski, współpracując z takimi pismami, jak: "Opiekun domowy", "Niwa", "Mucha", "Kolce", "Ateneum", "Echo Muzyczne i Teatralne", "Kraj", "Wędrowiec", "Tygodnik Ilustrowany", "Kurier Codzienny". W 1874 r. pisarz związał się także z "Kurierem Warszawskim", na łamach którego ukazała się seria siedmiu jego utworów z cyklu "Szkice warszawskie". Ta sama gazeta od roku 1875 zaczęła zamieszczać jego "Kartki z podróży" oraz "Kronikę tygodniową", która wówczas przyniosła Prusowi największą popularność. W 1882 został on redaktorem naczelnym "Nowin", w których zamierzał stworzyć nowoczesne dziennikarstwo naukowe, dostarczające opartej na faktach wiedzy o społeczeństwie. Niestety rok później "Nowiny" upadły.
Do końca życia Bolesław Prus mieszkał w Warszawie, gdzie w 1875 r. ożenił się z daleką krewną Oktawią Trembińską. Ze stolicy rzadko wyjeżdżał, czasem do Nałęczowa, Krakowa i w Tatry. Raz tylko odbył podróż zagraniczną, zwiedzając Niemcy, Francję i Szwajcarię, gdzie był gościem Stefana Żeromskiego. Oprócz intensywnej pracy dziennikarskiej udzielał się on także społecznie. Do dziś zdolne dzieci wiejskie otrzymują stypendia, które ufundował w testamencie. Inicjował wiele akcji społecznych i uczestniczył w nich, m.in. w pracy Komitetu Obywatelskiego zdobywającego fundusze dla robotników pozbawionych pracy po strajkach 1905 r. lub Towarzystwa Higieny Praktycznej wykupującego tanie miejsca kąpielowe dla ubogiej młodzieży w Nałęczowie. Brał również udział w spółce zakładającej Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie i był prezesem Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych. Zmarł w Warszawie 19 maja 1912 r. i został pochowany na Powązkach. Na jego grobie stanął pomnik dłuta Stanisława Jackowskiego z napisem "Serce serc". Pogrzeb Bolesława Prusa zgromadził tłumy wielbicieli talentu pisarza i przerodził się w wielką manifestację mieszkańców Warszawy.

Twórczość prozatorska
Bolesława Prusa należy do największych osiągnięć literatury polskiej. Początkowo pisarz prezentował nurt pozytywistyczny, później obrał kierunek realistyczny. W swoich nowelach, opowiadaniach i powieściach ukazywał krzywdę społeczną, poddając analizie i oceniając zachodzące wówczas zjawiska społeczno-gospodarcze. Jego najsłynniejszym dziełem jest "Lalka", ukazująca epicką panoramę ówczesnej Warszawy z lat 1878-1879. Wśród innych utworów Prusa warto wymienić chociażby: "Antka", "Katarynkę", "Anielkę", "Placówkę", "Emancypantki" czy "Faraona".
Maria Dąbrowska we Wstępie do "Wyboru pism" Bolesława Prusa pisze: "Prus publicysta długo mniemał, że nie oglądając się na polityczną stronę życia, Polska może zająć wybitne stanowisko pośród narodów świata przez twórczą wiedzę, przez szlachetność i zdolność umiejętnego, słusznego rozwiązywania codziennych zagadnień życia. Ale Prus artysta dostrzegł, że jeśli celem istnienia organizmu narodowego jest stworzenie jak najwyższej cywilizacji rzeczowej i kultury duchowej, to bez własnego państwa cel taki nie może być osiągnięty. I że trzeba wskrzesić w społeczeństwie także i rozum polityczny, i pojęcia o państwie. (...) Składamy hołd pisarzowi, bo był nie tylko 'sercem serc', jak głosi napis na jego grobie, ale usiłował być i płodną myślą polskich mózgów".
Piotr Czartoryski-Sziler
"Nasz Dziennik" 2007-05-19

Autor: wa

Tagi: bolesław prus